طرح فرش

همانطور که در تمامی هنرها، سبک‌ها و یا مکاتب گوناگونی بوجود آمده و هنرهای گوناگون براساس مکاتب قابل تقسیم بندی و دسته‌بندی می‌باشند، فرش دستباف به عنوان یک اثر هنری از این قاعده مستثنی نبوده و براساس طرح‌ کاربردی به انواع و اقسام گوناگونی تقسیم می‌شود. به طور کلی طبقه بندی طرح فرش با نوعی خطوطی که در ترسیم آرایه‌ها و طرح‌های کاربردی مشخص و قابل تقسیم می‌شود. به طور کلی طرح فرش به دو گروه هندسی و گردان قابل تقسیم است. هر یک از دو سبک مذکور دارای ویژگی‌های اختصاصی و منحصر به فردی می‌باشند که باعث تمایز هر سبک از دیگری شده و تمایز هر یک از دیگری می‌شود.

طرح فرش متنوعی در تولید فرش وجود دارد که هر یک بنابر سلیقه بازار هدف تولید می‌شود.

طرح شکسته

خطوط مستقیم و مورب شاکله اصلی طرح شکسته است که به آن هندسی نیز می‌گویند. در این طرح اغلب خطوط به صورت عمودی، افقی، مورب، بدون انحنا و نرمی استفاده می‌شود. این گونه از طرح‌ها عموماً در مناطق عشایری و روستایی بافته می‌شود. در این سبک عموماً رجشمار و تراکم گره‌ها پایین بوده و سبک بافت تخت، نیم لول و جنس فرش از پشم می‌باشد. در این سبک بازنمایی خطوط و پیچش‌های نرم و با انحنا با محدودیت مواجهه است. فرش مناطقی همانند هریس، فارس و عشایر ترکمن عموماً فرش‌هایی با طرح‌های شکسته تولید می‌کنند. نیاز به توضیح است که طرح شکسته دارای تنوع بوده و هر یک از مناطق دارای طرح و نقشمایه اختصاصی خود می‌باشد.

طرح گردان

در طرح‌های گردان اغلب خطوط دارای قوس و انحنا است. طرح منحنی شاخه تکامل یافته‌ای از طرح شکسته به شمار می‌آید. به طوری که در یک طرح منحنی آرایه‌ها از اجزای کوچکی تشکیل شده باشند، شعاع قوس‌ها کوچک خواهد بود و اجرای چنین طرحی با رجشمار پایین امکان پذیر نخواهد بود. در فرش شهری به موجب بالا بودن رجشمار، مکانیزم لول بافت و به کارگیری الیاف ظریف‌تر در بافت فرش، اکثر طرح‌ها در گروه طرح‌های گردان قرار دارند. طرح گردان دارای انواع و اقسام گوناگونی است که عمومی‌ترین طرح‌ها لچک و ترنج، لچک و طره، گردان، خشتی و گلدانی می‌باشد. هر یک از طرح‌های مذکور توسط مناطق گوناگون که عمدتاً شهری می‌باشند همانند تبریز، اصفهان و نایین نیز تولید می‌شوند.