فرش تبریز

یکی از مراکز اصلی تولید قالی که صاحب سبک و مبنا در شیوه طراحی، بافت و تولید فرش دستباف می‌باشد، تبریز است. دستبافته‌های این منطقه مشتری و متقاضیان بسیاری در داخل و خارج از کشور دارد. تبریز به سبب وسعت دارای مناطق بافندگی متعددی است اما مهم‌ترین مراکز قالیبافی تبریز شامل سه گروه می‌باشد. گروه نخست تبریز، مراغه، مرند و اسکو می‌باشد که از طرح‌های گردان استفاده می‌کنند. گروه دوم، هریس، گوراوان، قراجه، بخشایش و مشکین که در این مناطق طرح‌های شکسته رایج می‌باشد. گروه سوم، عشایر شاهسون که در راس آن‌ها عشایر شاهسون می‌باشند.

تبریز دارای تنوع بالایی در طرح و نقش فرش است.

طرح‌های این منطقه به دلیل ارتباط نزدیک با بازارهای اروپا، گرایش به سلیقه اروپایی داشته و از تنوع بالایی در شیوه طراحی برخوردار است. به گونه‌ای که تقلید از طرح‌های غربی (گلفرنگ، سایه زنی به صورت پرسپکتیو، تداخل و پیشروی طرح‌های نقوش حاشیه بزرگ در حاشیه کوچک و حتی متن و بالعکس، پرداخت ظریف و کوتاه پشم) در این منطقه رایج می‌باشد. طرح شاخصی در این منطقه وجود ندارد.

اما رایج‌ترین طرح این منطقه لچک و ترنج، ماهی در هم و شاه عباسی است. علاوه بر طرح‌های مذکور، ماهی در هم، لچک و ترنج شاه عباسی، افشان، محرابی، درختی، شکارگاه، خشتی، گلستان چهار فصل، ابنیه نیز در قالی این منطقه نیز کاربرد دارد. در حاشیه فرش این منطقه عموما از نقش رایج لاک پشتی (در گویش محلی توسباغه) استفاده می‌شود. نیاز به توضیح است که کاربرد اسلیمی نسبت به اصفهان کمتر است. در حاشیه فرشهای تبریز، شاه عباسی به وفور وجود دارد.

اولین طرح گردان این منطقه ماهی در هم بوده است. ماهی موسوم به مارالان و سرخاب نوعی طراحی ماهی در هم ویژه منطقه تبریز است.

استفاده از شیوه کد گذاری در نقاشی نقشه‌های این منطقه رایج است.

شیوه های رنگ آمیزی در تبریز عبارت از : ایجاد عمق به کمک رنگ، استفاده از رنگ در فضاسازی، به کارگیری سایر روشن، دورگیری به وسیله رنگ جدید است. رنگ‌های غالب در تبریز کرم، قرمز، آبی، لاجوردی، زرد و سبز است. همچنین انواع قرمز‌ها در تبریز استفاده زیادی دارد. نقش مایه‌های تبریز با پردازش زیاد ختایی معروف‌اند. بدین دلیل در فرش این منطقه رنگ و تعدد آن کاربرد بالایی دارد.

نیاز به توضیح که رنگ قالب در فرش تبریز قرمز لاکی است که با رنگ قالب هریس (رنگ قرمز) متفاوت است. در فرش این منطقه رنگ بجای تضاد رنگی کاربرد دارد. در تبریز رنگهای مات کاربرد بالایی دارند. اسلیمی گلدار و لچک معلق از شاخصه فرش تبریز است.

ویژگی بافت در این مناطق عبارتند از گره ترکی (متقارن)، چله کشی بر روی دار عمودی، شیرازه منفصل، دو پوده می‌باشد. اغلب جنس تار و پود از پنبه و خامه از پشم و در مواردی از ابریشم می‌باشد. رجشمار از درشت تا ریز رایج می‌باشد. ابعاد مختلف رایج می‌باشد. در تبریز به رجشمار فرش «ریز» گفته می‌شود. ریز فرش‌های آذربایجان 25، 30، تا 65، و 70 به صورت تجاری در گره زرعی 7 سانتی متر است.

طرح باغی، طرح شاخص این منطقه به شمار می‌آید.

فرش‌های تولیدی در تبریز شهری‌باف و روستایی باف می‌باشد و فاقد تولیداتی مانند گبه است. در شهر تبریز اکثراً رجشمار 50، 55، 60، 65 و 70 و فرش‌های ریز 25 تا 35 مربوط به مناطق روستایی است. از ویژگی‌های قالی قرجه تخت باف بودن، پود آبی رنگ، تار سفید رنگ و استفاده از یک پود در بافت می‌باشد.

طرح حسن بخاری از طرح‌های به نام منطقه مرند می‌باشد.

امروزه علاوه بر فرش‌هایی که به منظور زیرانداز استفاده می‌شود تولید تابلو فرش نیز در تبریز رونق فراوانی پیدا کرده که اکثر مشتریان آن‌را خریداران داخلی شکل می‌دهند و طرح‌های به کار رفته در آنها بیشتر الهام گرفته از نقاشی‌های اوریانتالیسم غربی می‌باشد.