مواد رایج در شستوشوی فرش دستباف
قالی ماندگار – در اواسط دوران قاجار، فرش ایران در تقاضای بسیاری در بازارهای اروپایی یافت. بدین سبب تعدادی از کشورهای اروپایی با ورود به ایران، اقدام به تأسیس شرکتهایی همانند زیگلر کردند که مبادرت به تولید و صادرات فرش دستبافت کردند. بدین جهت در این زمان نخستین بارقههای عملیات تکمیل فرشی پدید آمد که غبار و کثیفیهای موجود بر سطح آن زدوده میشد و بعضاً ظاهر آن آرایش و دست خوش تغییراتی میشد.
در عصر کنونی شستشوی قالی به طرق و انواع گوناگونی صورت میگیرد که این نوع شستشو در هر فرش مغایر است و اساس آن بر مبنای تجربه و نظر استاد کار صورت میگیرد. اما علیرغم این شیوههای متفاوت، عموماً مواد شیمیایی کاربرد در شستشوی قالی از وجوه مشترکاتی برخوردار است و آن هم چنین است که موادی مشترک در هر نوع شستشو به کار گرفته میشود و تنها غلظت، شرایط محیطی، مدت زمان اعمال و در برخی سایر مواد شیمیایی میباشد. به طور کلی این مواد را در پنج گروه میتوان تقسیم کرد، که عبارتند از موارد ذیل میباشد.
آب
مهمترین ماده برای شستوشوی قالی به شمار میآید و بدیهی است که عدم حضور آن با عدم امکان شستوشو برابر است. آب سخت راندمان شستوشو را کاهش میدهد. زیرا در شستوشوی فرش صابونها به صورت نمک نا محلول کلسیم و منیزم درآمده و قدرت شویندگیاش کاهش مییابد. بنابراین سختی متناسب و مناسب آب در فرآیند شستوشو حائز اهمیت است و به طور معمول در شستوشوی کالاهای نسج از آبی با درجه سختی کمتر از 7 استفاده میشود.
مواد شوینده
از دیگر مواد مصرفی در شستوشوی قالیهای دستبافت میباشد. مواد شوینده همانند پودرهای شوینده تجاری که مورد کاربرد قرار میگیرد باید از انحلال بالایی برخوردار باشند، زیرا عدم انحلال کامل این مواد سبب نفوذ آنها در میان فرش شده و سبب بروز مشکلاتی نظیر پوسیدگی تدریجی میشود. عموم مواد شوینده قلیایی است و توصیه میشود جهت کاربرد این مواد از آنهایی که از حال خنثی برخوردارند، بهره گرفت.
مواد قلیایی
الیاف پشمی توسط مواد قلیایی بالاخص در غلظت، دما و زمان بالا بر اثر واکنش شیمیایی به شدت تخریب و از استحکام آن کاسته میشود. بدین سبب دما و غلظت مواد قلیایی بر روی فرش و منسوجات پشمی باید به دقت کنترل گردد. سود سوزآور از مواد قلیایی و مهمترین ماده برای کهنه شور کردن منسوجات و قالیهای پشمی است و سبب بروز رنگپریدگی بر روی نخهای رنگی میشود. نیاز به توضیح است که سازمان ملی استاندارد ایران طی استاندارد 2271 کاربرد قلیاهایی نظیر سدیم بی کربنات را غیر مجاز و ممنوع اعلام کرده است.
مواد احیا کننده
در رنگ بری فرش عموماً از این گروه استفاده میشود. در نتیجه این رنگ بری، لیف پشمی در فرش جلوهی خویش را از دست داده و ظاهری کهنه مییابد و بر استحکام لیف اثر گذارده و کاهش آن را در پی میآورد. از رایجترین مواد احیا کننده در شور قالی هیدرو سولفیت سدیم است که کاربردش بر روی پشم رنگی سبب از دست رفتن رنگ میشود و پیوند دی سولفیدی پشم را از بین میبرد. این ویژگی در محیط قلیایی تشدید میشود و تخریب لیف افزایش مییابد، بدین سبب در شستشوی قالی با این ماده باید از اسید استیک به منظور خنثی سازی محیط استفاده نمود و یا مدت آبکشی را افزایش بخشید تا ماده هیدرو به طور کامل از لیف خارج گردد.
مواد اکسید کننده
ترکیبات کلر دار مهمترین مواد موجود در این گروه میباشند که علاوه بر کاربرد کثیر، تأثیر تخریب بالایی بر روی لیف پشمی دارد. کلر سبب فلس زدایی و در نتیجه افزایش جلای ظاهر فرش میشود. از این مواد باید تحت کنترل مواد استفاده گردد زیرا چنان که پیشتر آورده شد از قدرت تخریب بالایی برخوردار است. این مواد بر کنش و ساختار لیف تأثیر گذارده و علاوه بر تخریب پیوندهای دی سولفیدی پشم، سبب کاهش وزن لیف میشود و در نتیجه دوام و عمر قالی کاسته میشود. شناختهترین ماده این گروه هیپوکلریت کلسیم است که از خواصی که پیشتر پیرامون خواص این گروه آورده شد، برخوردار است. همچنین کاربرد این ماده در محیط اسیدی حالت اکسید کنندگی داشته و کلر آزاد میکند که در نتیجه تخریب پیوندهای دی سولفیدی در پشم افزایش مییابد.
0 دیدگاه