مقاله آموزشی

کهنه شور، براق شور و دواشویی فرش دستباف

قالی ماندگار – کهنه شور، براق شور و دواشویی فرش دستباف

در دوران سلطنت خاندان قاجار و افزایش صادرات فرش دستباف ایران، برخی از مشتریان اروپایی به خرید فرش‌های کهنه ایرانی به سبب برخورداری از لطافت رنگی تمایل نشان دادند. بدین سبب در این هنگام شرکت‌های بیگانگان برای تحقق این تمایل، جلای ظاهری فرش‌های ایرانی را تحت تأثیر عملیاتی شستشو با مواد شیمیایی قرار دادند تا هدف مورد نظر تحقق یابد. امروزه این عملیات همچنان به یادگار مانده و از عملیات‌های لاینفک فرش دستباف ایران به شمار می‌آید. امروزه شستشوهای متفاوتی وجود دارد که هر یک باعث ایجاد خواصی متفاوت در ظاهر فرش می‌شود. رایج‌ترین و مهم‌ترین نوع شور قالی که ارزش صادراتی و مصرف داخلی دارد، کهنه شور و براق شوری است.

کهنه شور

زمان پیدایش ای نوع شور قالی به طور دقیق آشکار نیست، اما آن چه که مسلم و قطعی است تأثیر سلیقه غربیان بر فرش‌های کهنه و اوج‌گیری صادرات این نوع از قالی‌ها و پیدایش تدریجی این نوع شور می‌باشد. این نوع شور همچنان کاربرد بسیار دارد و عمومأ بازار مصرف فرش‌هایی که با چنین شوری ظاهری متفاوت یافته‌اند، مصرف بازارهای اروپایی را فراهم می‌کنند. طی این نوع شستشو، فرش تحت تأثیر عملیات شیمیایی با موادی نظیر سود سوزآور، پرمنگنات پتاسیم، پوست گردو و بی‌کربنات سدیم قرار می‌گیرد. پس از اعمال این مواد با غلظت و زمان معین، فرش تحت تنش مکانیکی قرار گرفته و پس از شستشوی کامل رخ فرش جلای خود را از دست داده و ظاهری کهنه می‌یابد. از اسید استیک، اسید سولفوریک و اسید اگزالیک در کهنه شور کردن فرش استفاده می‌شود.

براق شور کردن

در این نوع شست‌وشو از مواد شیمیایی برای افزایش جلا و ایجاد ظاهری نو بر روی فرش استفاده می‌شود که عمومأ مصرف داخلی دارد و نوع اجرای عملیات و غلظت مواد شیمیایی بنا بر میزان درخشندگی و سفارش مشتری و صلاح دید استاد کار تجربی تعیین می‌گردد. در براق شور کردن عموماً از موادی همانند آب اکسیژنه و هیپو کلریت کلسیم استفاده می‌شود که توان حذف فلس‌های سطحی لیف پشمی را داشته باشد. زیرا که با حذف این لایه، بر جلای ظاهری نخ پشمی افزوده می‌شود. اسید استیک، اسید فرمیک و اسید کلریدریک از دیگر موادی است که در براق شور کردن فرش استفاده می‌شود.

دواشویی

شست‌وشویی موسوم به دواشویی در بازار رواج دارد که باعث کم‌رنگ شدن، روشن‌تر کردن رنگ، افزایش جلا و براقیت فرش می‌شود. این نوع شست‌وشو عموماً بر روی فرش‌های پشمی و یا با پرز پشمی انجام می‌شود. بدین دلیل در این نوع شست‌وشو از مواد شیمیایی استفاده می‌شود که باعث حذف و از بین رفتن لایه سطحی الیاف پشم می‌شود. این امر باعث افزایش درخشندگی الیاف پشمی و در نتیجه افزایش جلای فرش می‌شود. برای انجام دواشویی فرش، از مواد گوناگونی استفاده می‌شود که رایج‌ترین آن‌ها عبارت سود سوزآور، سدیم کلرید، هیدروسولفیت و کلر است که در ادامه به تشریح هر یک پرداخته خواهد شد.