08
ژانویه

بافت قالی و انواع گره‌ها

فرايند بافت قالی را می‌توان بدین شرح خلاصه کرد که ابتدا دار نصب می‌شود و چله کشی و چله‌دوانی که عبارت از بستن نخ‌های تار به دور میله بالا و پایین دار است، توسط چله‌کش انجام می‌گیرد. سپس چند رج به صورت گلیم بافت، با رد کردن پودها و محکم کردن آن‌ها میان تارها بافته می‌شود. سپس کناره پیچ لبه‌های کناری قالی را می‌پیچند. کناره پیچ یک خامه سه لایی است که از ابتدا قالی را به کناره‌های آن متصل می‌کند. نخ کناره پیچ را در هر رج از میان سه تار کناری قالی رد می‌کنند که قالی محکم شود.

برای بافت پرزها یا نخ‌های خامه دو تار زیر و رو را گرفته و برحسب نوع گره نخ به دور تارها می‌چرخند. سپس نخ‌های پایین کشیده شده و با چاقو قطع می‌شوند. در هر دار چوب افقی دیگری وجود دارد به نام کوجی که تارها به دور آن چرخیده‌اند. با بالا و پایین آوردن آن تارهای زیر و رو تعویض می‌شوند.  بعد از بافتن همه گره‌های یک رج پود زیر از لای دو ردیف تار زیر و روی قالی رد می‌شود. معمولاً از چوب کوجی به نام هاف برای جدا کردن تارهای زیر و رو کشیدن پود از میان آن‌ها استفاده می‌شود. بعد از آن که پود زیر گذاشته می‌شود، اول آهسته و ریز و بعد با ضربات محکم با دفتین بر پود می‌زنند تا محکم شود. بعد از تعویض دوباره تارها، پود را گذاشته می‌شود.

برای بافت قالی می‌توان از گره‌های گوناگونی بهره گرفت

برای کوبیدن پود رو خیلی باید دقت کرد. زیرا باید خیلی ظریف کوبیده شود که از پشت قالی ظاهری نازیبا پیدا نکند. اگر پود رو بر کوبیده شود، از کیفیت و زیبایی قالی کاسته و در نتیجه از قیمت قالی کاسته می‌شود. بعد از بافتن یکی دو رج با دفتین پرزها را شانه و صاف می‌کنند و سپس آن‌ها را قیچی می‌کنند.

اما افزون بر تار و پود، عنصر دیگر فرش گره است. گره که با نام ایلمک، ایلمه، خفت و گره نیز شناخته می‌شود، خامه و یا پرزی است که در طول محور چله‌های زیر و رو گره خورده و با پهلوی هم قرار دادن آن‌ها، نقش و نگاری قالی نمایان شده و قالی شکل می‌گیرد.

تارکم گره‌ها و ظرافت آن‌ها بنابر نقوش و رجشمار طرح فرش، نشانگر میزان نفاست و کیفیت فرش است. بدین ترتیب که هر چه گره‌های فرش بیش‌تر باشد، ناخوادگاه ارزش مادی و معنوی فرش افزایش می‌یابد. رایج‌‎ترین گره‌های کاربردی در فرش، گره ترکی بافت و گره فارسی بافت است.