08
ژانویه

سر راستی کنی

بهترین و شاید صحیح‌ترین واژه برای توضیح سر راست کنی، رفع و برطرف کردن ناراستی‌های فرش دستباف است. محققان برجسته ایران و جهان نیز از این واژه به منظور مرتب کردن و رفع کجی‌ها و سرکجی‌های اطراف فرش استفاده کرده‌اند. برای سر راست کنی اقدامات گوناگونی انجام می‌شود که یکی از آن‌ها دار کشی به عنوان شیوه‌ای متداول انجام می‌شود.

اما این واژه صحیح نبوده و واژه سر راست کنی، بهترین واژه برای معرفی این عمل است. عملیات سر راست‌کنی انواع و شیوه‌های گوناگونی دارد که به طور معمول و رایج‌ترین آن‌ها عبارت از سرراست کنی با استفاده از میخ و تخته، میخ و تخته ثابت، میخ و تخته لولا، سرراست کنی به روش پرسی، پرسی فرش‌های ظریف بافت، پرسی فرش‌ ضخیم بافت، پرسی سنتی، سرراست کنی به روش جابجایی بافت، سرراست کنی با استفاده چنگک و زنجیر و سرراستی کنی با استفاده از میخ و تخته است.

سرراست کنی، در قالیشویی قالی ماندگار برای رفع عیوب انجام می‌شود

مراحل عملیات در هر دو شیوه میخ و تخته تقریباً یکسان و شبیه یکدیگر است. پیش از اجرای هر کاری باید ابعاد واقعی و مورد نظر فرش را تعیین کرد. برای این کار به وسیله چهار میخ و مقداری نخ طول و عرض واقعی یا ابعاد مورد نظر فرش را به صورت یک قاب نخی بر روی کف چوبی کارگاه تعیین می‌کنند و سپس فرش را در داخل این حصار نخی از پشت قرار می‌دهند.

سپس یک سمت فرش را که دارای کجی یا سرکجی نیست. با استفاده از میخ‌هایی که در عرض 5 سانتی‌متر یا کم‌تر در حاشیه کناری فرش زده می‌شود، در داخل قاب ثابت می‌کنند. معمولاً جهت راحتی و دادن خالت ارتجاعی بیش‌تر، پشت فرش را قبل از میخ کردن با آب ولرم کمی مرطوب می‌کنند تا کشش‌پذیری و ثابت کردن آن راحت‌تر صورت پذیرد. این مسئله عموما در مورد فرش بیجار مشاهده می‌شود.

سپس ماشین‎‌کشی که دارای دو صفحه میخ دار است که در جهت عکس هم قرار دارند و اهرمی بلند در قسمت انتهایی صفحه پشتی آن قرار گرفته است. در هنگام تخته کوب کردن فرش در داخل قاب، ابتدا به وسیله ماشین کش راستای ناصاف فرش را به ابعاد واقعی تعیین شده می‌رسانند و سپس آن را میخ‌کوب می‌کنند.

برای این کار تخت میخ‌دار جلویی ماشین کش را پشت فرش و در نزدیک حاشیه سمت کج قرار داده و تخته دیگر را بر روی کف چوبی می‌گذارند و با اعمال نیرو بر روی دسته بلند فرش را به سمت عقب می‌کشند و کارگر دیگر آن را با میخ به تخته چوبی ثابت می‌کند. از این روش برای برطرف کردن کجی‌های محسوس‌تر و شدیدتر نیز استفاده می‌شود.