06
مارس

بافت فرش

فرش دستباف دارای اجزای مختلفی در ساختمان خود می‌باشد که عمده‌ترین آن‌ها تار که به همان چله شهرت دارد، پود کلفت، پود نازک، گره، شیرازه و گلیم بافی (گلیم بافی در دو سوی فرش بافته می‌شود) است. خواص مواد به کار رفته برای هر یک و همچنین نحوه بکارگیری هر یک از آنان تأثیر بسیاری در شیوه ظاهری فرش خواهد داشت. اما افزون بر موارد مذکور یکی از مولفه‌های فرش، گره است.

بافت فرش با انواع و اقسام گوناگونی انجام می‌شود.

گره فرش دستباف با توجه به تنوع سنت‌های بافت و تعدد تکنیک‌های موجود بافت دارای اشکال هندسی متفاوت می‌باشد. عمده‌ترین سنت‌های بافت منجر به دو نوع گره فارسی و ترکی شده است که با پیچش نخ قالی به دور تار و در نهایت شکل‌گیری یک فرم هندسی بر روی رخ فرش می‌شود. فرش‌های بافته شده با این گره‌ها دارای خواص مکانیکی و فیزیکی متفاوتی هستند.

گره ترکی، یا گره متفارن که به قیورد و گوردس نیز شهرت دارد به صورت متقارن زده و به طور عمده در منطقه آذربایجان و عمدتآً سایر مناطق ترک نشین انجام می‌شود. برای بافت با این گره نخ خامه را از روی دو تا و از کنار آن‌ها به عقب برده می‌شود و سپس از داخل تارها به جلو کشیده می‌شود  و با کشیدن سفت می‌شود. سپس مقدار اضافی خامه با قیچی به وسیله بافنده قطع می‌شود.

گره دیگر نا متقارن و یا فارسی می‌باشد که به گره سنه و یا باز شهرت یافته است. این گره عمدتاً در مناطق فارس نشین همانند اراک، قم، اصفهان و یزد استفاده می‌شود. این گره به دور تنها یک تار پیچیده و در سمت دیگر رها می‌شود. طرز بافت با این نوع گره آن است که بافنده نخ پرز و خامه قالی را به دست چپ گرفته، ابتدا آن را از پشت نخ اول گذرانده و روی نخ دوم اورده و روی آن میپیچد.

عمده‌ترین اختلاف در شیوه بافت فرش دستباف، به گره کاربردی فرش دستباف باز می‌گردد که 

انواع و اقسام گوناگونی دارد.

سپس از میان دو نخ اول و دوم خارج می‌سازد و در حقیقت نخ پشت تار سمت چپ قرار گرفته و دور تار سمت راست پیچیده می‌گردد. در این نوع گره، آماده‌سازی تارها برای گذراندن خامه از بین آن‌ها معمولاً توسط انگشتان دست بافنده صورت می‌گیرد.

بافنده به وسیله سر انگشت سبابه دست راست یک جفت تار را جلو آورده و با دست چپ خامه را از پشت تار اول خارج می‌کند. پس از خم کردن سر آن، خامه را از روی تار دوم به سمت پشت آن عبور داده و از مابین دو تار به سمت روی فرش جلو کشیده و کاملاً پایین می‌آورد.