18
مه

مواد اولیه مصرفی در تولید فرش دستباف

مواد اولیه فرش دستباف به انواع و اقسام گوناگونی تقسیم می‌شود که عمدتاً طبیعی هستند. الیاف طبیعی و حیوانی به دلیل سازگاری با محیط زیست و بدن انسان و ویژگی هایی همچون عایق پذیری و نرمی برای تولید فرش دستباف بسیار مناسب اند. در میان الیاف طبیعی سه لیف پشم، پنبه و ابریشم مرسوم ترین الیاف مورد استفاده در فرش می­باشند.

 

معمول‌ترین مواد اولیه مصرفی در تولید فرش دستباف، پشم، پنبه و ابریشم است

پنبه

پنبه یکی از مهمترین الیاف سلولزی است که کشت آن از زمان های قدیم رایج بوده است. در حفاری هایی که در هند صورت گرفته است، انواع پارچه ها و ریسمان های پنبه ای مربوط به  سه هزار سال قبل از میلاد کشف شده است. الیاف پنبه در رنگ های سفید، قهوه ای و خاکستری وجود دارد و اندازه ی طول و قطر آن ها متغیر است.

الیاف سلولزی به سرعت می­سوزند و بوی کاغذ سوخته ایجاد می­کنند. خاکستر باقیمانده بسیار ناچیز و نرم بوده و برنگ خاکستری می­باشد. الیاف پنبه ای استحکام زیادتری نسبت به پشم دارند و هم چنین به دلیل خاصیت کشش کمتری که در مقایسه با الیاف پشمی دارند برای تار و پود قالی مناسب تر می‌باشد.

یکی از امتیازات رشته های پنبه ای نسبت به انواع پشمی آن این است که چون آفت بید به خوردن آن تمایل ندارد، لذا فرش هایی که تار و پود آن ها از پنبه می­باشد در صورتی که در معرض بیدخوردگی قرار گیرند تنها پرز آن ها از بین می رود و سوراخ و حفره ای در آن ایجاد نمی­شود و در نتیجه به آسانی می­توان طبقه جدیدی ازپرز را از طریق گره زدن بر روی شبکه تار و پود  فرش که سالم باقی مانده است، به وجود آورد.

ابریشم

ابریشم از الیاف حیوانی و پروتئینی است که نرم، شفاف، لطیف، ظریف و محکم است. این ماده مهم به صورت نخ بسیار نازکی در دو رشته به هم تابیده و از غده­های کرم ابریشم ترشح می­شود. ابریشم یکی از بهترین موادی است که در نساجی بویژه قالی بافی به کار می رود. به طور کلی دو نوع ابریشم طبیعی و مصنوعی در ایران وجود دارد که از نظر آماده­سازی آن برای استفاده در قالی­بافی و رنگرزی به انواع گوناگونی تقسیم می­شوند.

پشم

پشم یکی از الیاف مهم حیوانی به شمار می­رود و مصرف آن در انواع منسوجات، به دوران بسیار قدیم بر می­گردد. پشم مهمترین ماده اولیه مورد لزوم در صنعت فرش بافی است و الیاف پشم در ساختار تار و پود و پرز فرش های دستباف ایران نقش عمده و اساسی دارد. ماده اصلی تشکیل دهنده پشم، کراتین می­باشد که همان پروتئین است و ساختمان مولکولی آن از اتم های کربن، هیدروژن، نیتروژن، اکسیژن و گوگرد تشکیل شده است. از پشم گوسفند و موي ديگر جانوران از دورة نوسنگی استفاده شده است.

در نساجی از الیاف به دست آمده از حیوانات مختلف استفاده می شود، که پشم گوسفند یکی از مهمترین آنها می باشد. پشم گوسفند سفید نسبت به پشم های خرمایی رنگ ارزش بیشتری دارد. الیاف طبیعی توسط میکروارگانیسم‌های محیطی تخریب می شوند به همین خاطر نمونه های کمتری از منسوجات قدیمی تا کنون باقی مانده است. پشمی که برای اولین بار در منسوجات به کار رفته است به صورت ناخالص بوده. باستان شناسان عقیده دارند که قدیمی ترین نوع منسوجات تولید شده از الیاف حیوانی ممکن است پشم نمدی باشد.

پشم را برحسب طول و قطر دسته بندی می کنند. بهترین و مهمترین نوع پرورش گوسفند برای تولید پشم اعلا مرینوس می باشد که ازکشور اسپانپا سرچشمه می گیرد. پشم خام در حدود 25-70درصد ناخالصی داشته داردکه شامل عرق گوسفند و کثافات و مواد گیاهی و چربی پشم که مخلوطی از املاح گوناگون و اسید های چرب می باشد.